VAN TONEELGROEP
THEATER NAAR
THEATER OOSTPOOL

Ontstaan van Oostpool

Al meer dan 70 jaar neemt Oostpool je mee in wat de wereld ‘nu’ bezighoudt.

Veelal jonge en/of vrouwelijke vooruitstrevende leiders stonden aan het artistieke roer van het gezelschap dat begon als ‘Toneelgroep Theater’. Sinds het begin maakt Oostpool theater voor – en door – jonge mensen met oog voor de maatschappij, tot in het Oost-Nederlandse klaslokaal. Oostpool woonde in het Stadstheater en Theater aan de Rijn en zit nu in het derde (en laatste) decennium in het eigen theater aan de Sint-Jansbeek, de beek waar Arnhem aan ontstond. Drie jaar na de oprichting van Oostpool startte de Arnhemse toneelschool, nog eens 15 jaar later zag Introdans het levenslicht. Oostpool maakt deel uit van een lokaal gewortelde podiumkunst-keten van (voor)opleidingen, producenten tot podia, van oudsher van nationale betekenis. Inmiddels reiken de lokale banden vanzelfsprekend tot o.a. Nijmegen en Enschede en is de landelijke zeggingskracht onverminderd groot.

↓ Kijk rond in het verhaal van Oostpool.

 

Wil je meer weten over theater?

Begin eens met Drie Kluiten op een Hondje van Rob Klinkenberg, een handig woordenboekje over theater of het prachtige overzichtswerk Theater, een Westerse Geschiedenis van Thomas Combrez e.a.

Wil je meer weten over (de geschiedenis van) Theater Oostpool?
Of heb je een opmerking of vraag over de tijdlijn? Mail ons!

Toneelgroep Theater

In 1953 werd Toneelgroep Theater opgericht. In het westen had net de watersnoodramp plaatsgevonden, maar Nederland was in deze periode ook volop in wederopbouw en dat betekende: een tijd voor positieve ontwikkelingen!

Theater in Oost-Nederland

Voor de oprichting van Toneelgroep Theater waren er al voortekenen van theater in het oosten van Nederland met het Nationaal Toneel voor Gelderland en Overijssel in 1863, ‘Zomerspelen’ in 1907, en het Oost-Nederlandsch Tooneel in 1929. De laatste was opgericht door jongeren uit het westen die in Arnhem kans zagen om met nieuwe toneelvormen te experimenteren. Het gezelschap hield één jaar stand, maar introduceerde daarmee wel het expressionisme in Nederland.

In de cultuurwereld van de jaren 50 dook het idee van cultuurspreiding telkens op. En zo kwam het dan ook dat een groep van acteurs en sleutelfiguren in het Arnhemse culturele leven het initiatief nam voor een toneelgezelschap in Oost-Nederland met standplaats Arnhem…

Theater in Oost-Nederland

Voor de oprichting van Toneelgroep Theater waren er al voortekenen van theater in het oosten van Nederland met het Nationaal Toneel voor Gelderland en Overijssel in 1863, ‘Zomerspelen’ in 1907, en het Oost-Nederlandsch Tooneel in 1929. De laatste was opgericht door jongeren uit het westen die in Arnhem kans zagen om met nieuwe toneelvormen te experimenteren. Het gezelschap hield één jaar stand, maar introduceerde daarmee wel het expressionisme in Nederland.

In de cultuurwereld van de jaren 50 dook het idee van cultuurspreiding telkens op. En zo kwam het dan ook dat een groep van acteurs en sleutelfiguren in het Arnhemse culturele leven het initiatief nam voor een toneelgezelschap in Oost-Nederland met standplaats Arnhem.

Dit kwam er en in 1953 werd Toneelgroep Theater opgericht. Het verlangen en wens van subsidienten, schouwburgpubliek en het bedrijfsleven was tweezijdig: Toneelgroep Theater moest een eerste-rangs-toneelgezelschap worden en daarnaast was cultuurspreiding essentieel. De Overijsselse commissaris van de Koning, Ridder van der Schueren verwoorde: “Wij verwachten de beste toneelkunst, maar ook belangstelling daarvoor onder bredere lagen der bevolking: fabriekspersoneel en scholen bijvoorbeeld.”

Het takenpakket van het gezelschap bestond behalve uit de opbouw van een repertoire dat zo veel mogelijk publieksgroepen aanspreekt, ook uit het benaderen van het publiek. Door bijvoorbeeld het houden van lezingen voor scholen en bedrijven, het adviseren van amateurtoneelgroepen en het verzorgen van openluchtvoorstellingen.

1953 | Oprichting Toneelgroep Theater

Op 28 februari 1953 werd Toneelgroep Theater opgericht, het eerste ‘spreidingsgezelschap’ van Nederland.

1953 | Oprichting Toneelgroep Theater

Op 28 februari 1953 werd Toneelgroep Theater opgericht. In deze tijd werd bijna al het professionele theater in Nederland in de randstad gemaakt. Daarom was er behoefte aan een toneelgroep die nieuw publiek kon bereiken. Toneelgroep Theater was het eerste ‘spreidingsgezelschap’ van Nederland. Arnhem was voor die tijd al theaterliefhebber – in 1864 werd de schouwburg geopend en ook op andere plekken waren kleine (revue)theaters – maar nog niet eerder werden er structureel grote professionele voorstellingen gemaakt.

Rob de Vries

Medeoprichter en artistiek leider van het eerste uur.

Oprichters van Toneelgroep Theater

Rob de Vries en Kees van Iersel waren de oprichters van Toneelgroep Theater en artistiek leiders van het eerste uur. De Vries en van Iersel waren jonge, vrij radicale theatermakers die hun artistieke ideeën compromisloos wilden uitvoeren. Ze wilden theater maken dat zich kon meten met het beste in het land. De Vries en van Iersel stonden aan de wieg van de traditie van het maken van vernieuwend theater die het gezelschap sindsdien heeft gekenmerkt. Dramaturg Anty Westerling was belangrijke aangeefster van repertoire teksten en stimuleerde ook het opvoeren van Nederlandse toneelschrijvers.

Kees van Iersel

Medeoprichter en artistiek leider van het eerste uur.

Oprichters van Toneelgroep Theater

Rob de Vries en Kees van Iersel waren de oprichters van Toneelgroep Theater en artistiek leiders van het eerste uur. De Vries en van Iersel waren jonge, vrij radicale theatermakers die hun artistieke ideeën compromisloos wilden uitvoeren. Ze wilden theater maken dat zich kon meten met het beste in het land. De Vries en van Iersel stonden aan de wieg van de traditie van het maken van vernieuwend theater die het gezelschap sindsdien heeft gekenmerkt. Dramaturg Anty Westerling was belangrijke aangeefster van repertoire teksten en stimuleerde ook het opvoeren van Nederlandse toneelschrijvers.

Anty Westerling

Een van de eerste dramaturgen van Nederland.

Anty Westerling

Rob de Vries en Kees van Iersel waren de oprichters van Toneelgroep Theater en artistiek leiders van het eerste uur. De Vries en van Iersel waren jonge, vrij radicale theatermakers die hun artistieke ideeën compromisloos wilden uitvoeren. Ze wilden theater maken dat zich kon meten met het beste in het land. De Vries en van Iersel stonden aan de wieg van de traditie van het maken van vernieuwend theater die het gezelschap sindsdien heeft gekenmerkt. Dramaturg Anty Westerling was belangrijke aangeefster van repertoire teksten en stimuleerde ook het opvoeren van Nederlandse toneelschrijvers.

1953

'De onzichtbare dame'

1953

1953

'Picnic'

1953

1953 | Openingsvoorstelling

De allereerste voorstelling van Toneelgroep Theater was De onzichtbare dame, in regie van Kees van Iersel…

1953 | Openingsvoorstelling

Op 5 september 1953 was de openingsvoorstelling De onzichtbare dame in regie van Kees van Iersel. Aanwezig waren Koningin Juliana en de minister van cultuur, Joseph Cals. De laatste was een drijvende kracht geweest achter de oprichting van het gezelschap in Oost-Nederland.

Elise Hoomans

Treedt in 1954 samen met Richard Flink toe tot de artistieke leiding.

Elise Hoomans en Richard Flink

In 1954 treden Elise Hoomans en Richard Flink toe tot de artistieke leiding. Het repertoire, ongeveer acht nieuwe producties per seizoen, werd vooral samengesteld door Richard Flink, Elise Hoomans en dramaturge Anty Westerling, een van de eerste dramaturgen van Nederland. Elise Hoomans was de eerste vrouwelijke artistiek leider die het gezelschap heeft gekend.

Richard Flink

Treedt in 1954 samen met Elise Hoomans toe tot de artistieke leiding.

Elise Hoomans en Richard Flink

In 1954 treden Elise Hoomans en Richard Flink toe tot de artistieke leiding. Het repertoire, ongeveer acht nieuwe producties per seizoen, werd vooral samengesteld door Richard Flink, Elise Hoomans en dramaturge Anty Westerling, een van de eerste dramaturgen van Nederland. Elise Hoomans was de eerste vrouwelijke artistiek leider die het gezelschap heeft gekend.

1955

'Wachten op Godot'

1955

1955 | 'Wachten op Godot'

De opvoering van Wachten op Godot veroorzaakte een kleine rel…

1955 | Wachten op Godot

De opvoering van Wachten op Godot in regie van Roger Blin, veroorzaakte een relletje. De toenmalige burgemeester van Arnhem was ter ore gekomen dat Wachten op Godot mogelijk een immorele en homoseksuele thematiek had. Hij wilde de voorstelling tegenhouden. Een vooraanstaand denker en hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen, Anton van Duinkerken, wist hem ervan te overtuigen dat de voorstelling zeker niet homoseksueel moest worden geïnterpreteerd, maar juist als proeve van christelijke zingeving. Los van de vraag of het nu christelijk of homoseksueel geïnterpreteerd kan worden, Toneelgroep Theater had het voor elkaar gekregen het internationaal belangwekkende stuk op te voeren. Na de première in Parijs was Arnhem de derde stad waar deze inmiddels theaterklassieker te zien was. Hiermee werd Beckett in Nederland geïntroduceerd en begon de traditie van Becektt-opvoeringen die nog steeds levend is.

Ook in 2009 en 2012 voerden we Wachten op Godot op, onder regie van Erik Whien, die het later nogmaals regisseerde bij het nationale theater.

‘Met Wachten op Godot vestigt Toneelgroep Theater een naam, die gebaseerd is op artistieke moed en durf modern toneel met controversiële inhoud te brengen.’

1956

Beste vrouwelijke bijrol voor Hetty Beck.

1956 | Beste vrouwelijke bijrol voor Hetty Beck

Hetty Beck wint de prijs voor beste vrouwelijke bijrol als Grote Mamma in Kat op een heet zinken dak.

1956 | 'Mariken van Nieumeghen'

In 1956 speelde Mariken van Nieumeghen op de Grote markt in Nijmegen…

1956 | 'Mariken van Nieumeghen'

In juli 1956 speelde Mariken van Nieumeghen, in regie van Albert van Dalsum, op de Grote markt in Nijmegen in het kader van het Holland Festival. Het was een groots opgezet stuk waar meer dan 100 figuranten meewerkten.

1956 | Oprichting toneelschool Arnhem

Mede dankzij het initiatief van Toneelgroep Theater is de toneelschool in Arnhem opgericht…

1956 | Oprichting toneelschool Arnhem

De toneelschool in Arnhem is er mede dankzij initiatief van Toneelgroep Theater opgericht en droeg bij aan de ontplooiing van talent in het oosten van het land en de talentontwikkelingsfunctie van het gezelschap. Nog steeds wordt er nauw samengewerkt met de toneelopleiding van ArtEZ zoals de jaarlijkse samenwerking met de derdejaars van de acteursopleiding.

te zien op de foto: lichting 1960: Cocki Boonstra, Kitty Courbois, Carola Gijsbers van Wijk, Herman van Elteren en Jacques Luyer

 

1956 | Het gezelschap
groeit

Na vier jaar telt Toneelgroep Theater 52 medewerkers. In de loop van de jaren groeide het gezelschap uit tot zo’n 75 vaste medewerkers…

1956 | Het gezelschap


Na vier jaar telt Toneelgroep Theater 52 medewerkers. In de loop van de jaren groeide het gezelschap uit tot zo’n 75 vaste medewerkers, waarvan de helft acteurs die allemaal in Arnhem kwamen wonen. Andere medewerkers waren onder andere technici, souffleurs, kleedsters, schrijvers, regisseurs, medewerkers administratie en dramaturgen. Het gezelschap had geen eigen repetitieruimte en repeteerde daarom in de foyer van de Arnhemse schouwburg.

1956 | 'Het Dagboek van Anne Frank'

Tien jaar na het einde van de tweede wereldoorlog voert Toneelgroep Theater het stuk Het Dagboek van Anne Frank op…

1956 | 'Het Dagboek van Anne Frank'

Tien jaar na het einde van de tweede wereldoorlog voert Toneelgroep Theater het stuk Het Dagboek van Anne Frank op. Koningin Juliana en Prins Bernhard wonen de première bij op 27 november 1956. Uit respect verlaten de toeschouwers na afloop zonder applaus en zwijgend de zaal. Dat zal zo blijven bij de 250 voorstellingen die volgen.

1957

Prijzen voor Elise Hoomans, Robert de Vries en Het dagboek van Anne Frank.

1957 | Prijzen voor Elise Hoomans, Robert de Vries en Het dagboek van Anne Frank

Elise Hoomans wint actrice van het jaar en een Colombina voor haar rol van Mary Tyron in Tocht naar het duister. Daarnaast wint Robert de Vries acteur van het jaar voor zijn rol van Otto Frank in Het dagboek van Anne Frank. Het dagboek van Anne Frank wordt ook bekroond tot stuk van het jaar 1957.

1957 | Gezelschap op reis

In de beginjaren speelde Toneelgroep Theater niet alleen in de schouwburgen maar ook in cafes…

1957 | Gezelschap op reis

In de beginjaren speelde Toneelgroep Theater niet alleen in de schouwburgen van het maar werd er ook op plekken gespeeld waar nog geen schouwburg was. Hier stond het gezelschap in zaaltjes achter een café met kleine kleedkamertjes en het toilet dat niet meer dan een emmer was. Het kwam regelmatig voor dat delen van de decors niet in de café-, sociëteits- en bioscoopzaaltjes pasten.

1957 | Televisie

Vanaf 1957 stond Theater een maand per jaar ter beschikking van de televisie. Uiteindelijk werden ongeveer 15 speciaal voor televisie geënsceneerde voorstellingen gemaakt…

1957 | Televisie

Vanaf 1957 stond Theater een maand per jaar ter beschikking van de televisie. De samenwerking bracht extra geld op maar werkte ook drempelverlagend; het zou televisiekijkers de smaak van het theater geven en hen naar de schouwburg lokken. Er werden ongeveer 15 speciaal voor de televisie geënsceneerde voorstellingen gemaakt.

1957 | Jeugdfestivals in Velp

Naar aanleiding van enthousiaste reacties op een inleiding voor schoolklassen op Shakespeare’s Een midzomernachtsdroom, wordt een reeks jeugdfestivals in het Openluchttheater in Velp georganiseerd…

1957 | Jeugdfestivals in het Openluchttheater Velp

Acteur Hans Tiemeijer wijst regelmatig op de noodzaak jong publiek met toneel in aanraking te brengen. Naar aanleiding van enthousiaste reacties op een inleiding voor schoolklassen op Shakespeare’s Een midzomernachtsdroom, wordt een reeks jeugdfestivals in het Openluchttheater in Velp georganiseerd. Tijdens de jeugdfestivals worden inleidingen gegeven op alle vormen van kunst: beeldende kunst, ballet, toneel en film, geïllustreerd met demonstraties. Het wordt een groot succes en sindsdien zijn er altijd voorstellingen en/of activiteiten voor jongeren gemaakt.

1958

Beste vrouwelijke bijrol voor Hetty Beck.

1958 | Beste vrouwelijke bijrol voor Hetty Beck

Hetty Beck wint de prijs voor beste vrouwelijke bijrol voor haar rol van Smokkel Emma in Mijnheer Puntilla en zijn knecht Matti.

1959

Beste vrouwelijke en mannelijke bijrol voor Anny de Lange en Hans Tiemeijer.

1959 | Beste vrouwelijke en mannelijke bijrol voor Anny de Lange en Hans Tiemeijer

Anny de Lange wint de prijs voor beste vrouwelijke bijrol voor haar rol van Cora Flood in Het donker boven aan de trap. Hans Tiemeijer wint de prijs voor beste mannelijke bijrol voor zijn rol van Harry Hope in De ijsman komt

1960

Theo Mann-Bouwmeester ring voor Caro van Eyck.

1960 | Theo Mann-Bouwmeester ring voor Caro van Eyck

Actrice Caro van Eyck wint de Theo Mann-Bouwmeester ring, een doorgeefprijs voor vrouwelijke actrices.

1961

'De weerstaarbare opkomst van Arturo Ui'

1961

1962 | Jongeren verdedigen Arnhems Theater

Toneelgroep Theater verkeerde in zwaar weer, Arnhemse jongeren kwamen in actie en organiseerden een protestmars en handtekeningenlijst. Het was vooral aan Ben Groenier, directeur van de Arnhemse Toneelschool te danken dat Toneelgroep Theater niet werd opgeheven. Hij deed zijn uiterste best om Toneelgroep Theater voor de regio te behouden…

1962 | Jongeren verdedigen Arnhems Theater

Rob de Vries zat tot 1962 in de artistieke leiding, waarna hij onverwachts en met veel gedoe vertrok naar het Nieuw Rotterdams Toneel. Met hem gingen een aantal acteurs en regisseurs. Een slepend conflict over de bespeling door Toneelgroep Theater van de Arnhemse schouwburg lag hieraan ten grondslag: het gezelschap kreeg niet de gewenste zeggenschap over de schouwburg. Dit in tegenstelling tot de gezelschappen in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.

Het gezelschap ging bijna ten onder aan dit conflict en het vertrek van vele belangrijke figuren. Arnhemse jongeren kwamen in actie en organiseerden een protestmars en handtekeningenlijst. Het was vooral aan Ben Groenier, directeur van de Arnhemse Toneelschool te danken dat Toneelgroep Theater niet werd opgeheven. Hij deed zijn uiterste best om Toneelgroep Theater voor de regio te behouden.

Een commissie van vier prominenten uit het Gelderse bedrijfsleven loodste het gezelschap door de volgende twee jaar heen. Daarin werd minder vaak, en minder goed, gespeeld. De schouwburg kende in de jaren vijftig en zestig geen directeur, maar werd geleid door een ‘schouwburgcommissie’, die vanuit de gemeente Arnhem werd aangestuurd. Deze commissie botste geregeld met het gezelschap. In het algemeen gesproken was er in die jaren een sterke invloed vanuit de gemeentepolitiek op de werking van Toneelgroep Theater.

Er werd nieuw beleid geschreven voor de toekomst van Theater. Dit betekende geen grote voorstellingen, dubbel aantal speelbeurten en Arnhem nadrukkelijk als vestigingsplaats. Het Oosten moest het werkgebied zijn en Nijmegen moest evenveel premières in huis halen als Arnhem.

1962

Beste vrouwelijke bijrol voor Elly van Stekelenburg.

1962 | Beste vrouwelijke bijrol voor Elly van Stekelenburg

Elly van Stekelenburg wint de prijs voor beste vrouwelijke bijrol voor haar rol van Anna Berniers in Speelgoed op zolder.

 

Hans Croiset

Wordt in 1964 artistiek leider samen met Elise Hoomans.

Elise Hoomans en Hans Croiset

Elise Hoomans blijft aan en met Hans Croiset neemt ze in 1964 de leiding van Toneelgroep Theater op zich. Samen werken ze aan het herstel van het gezelschap. Croiset was de jongste artistiek leider van zijn tijd en zag de noodzaak zowel amusement als tragedie te brengen. Croiset bracht groots en op nieuwe wijze aangepakt klassiek repertoire zoals Brecht. Verantwoord amusement en strijdbaarheid waren twee begrippen die het repertoire in deze periode beschrijven.

Elise Hoomans

Wordt in 1964 artistiek leider samen met Hans Croiset.

Elise Hoomans en Hans Croiset

Elise Hoomans blijft aan en met Hans Croiset neemt ze in 1964 de leiding van Toneelgroep Theater op zich. Samen werken ze aan het herstel van het gezelschap. Croiset was de jongste artistiek leider van zijn tijd en zag de noodzaak zowel amusement als tragedie te brengen. Croiset bracht groots en op nieuwe wijze aangepakt klassiek repertoire zoals Brecht. Verantwoord amusement en strijdbaarheid waren twee begrippen die het repertoire in deze periode beschrijven.

1964 | Musical 'Zet de wereld stop – ik wil d’r af'

Elise Hoomans regisseerde de succesvolle atypische musical avant la lettre, Zet de wereld stop – ik wil d’r af…

1964 | Musical 'Zet de wereld stop – ik wil d’r af'

Elise Hoomans regisseerde de succesvolle atypische musical avant la lettre, Zet de wereld stop – ik wil d’r af. De voorstelling wordt in Nederland ontvangen als een volkomen nieuw soort toneel omdat tekst, muziek en zang in deze productie volmaakt geïntegreerd en van even grote betekenis zijn. De kenmerken van de echte musical.

1964

'Vacantie Arnhem'

1964

1965 | Programma’s voor jonge mensen

De inspanningen om een groter en jonger publiek te bereiken werden geprofessionaliseerd, geen losse lezingen of introducties meer maar Speciale Programma’s (SP’s)…

1965 | Programma’s voor jonge mensen

De inspanningen om een groter en jonger publiek te bereiken werden geprofessionaliseerd, geen losse lezingen of introducties meer maar Speciale Programma’s (SP’s). Tijdens een SP werd door acteurs gepresenteerd wat toneel is, hoe het tot stand komt en hoe het gespeeld wordt. In SP’s waren het de toneelschrijvers ‘zelf’ die hun opwachting kwamen maken. Een door een acteur gespeelde toneelschrijver uit het verleden sprak met een twintigste-eeuwse regisseur over zijn stuk. Tussen de gesprekken door werden er fragmenten uit de stukken gespeeld.

Later in seizoen 69-70 zouden er ook speciale SP’s voor het middelbaar onderwijs worden ontwikkeld waarbij rond specifieke producties lespakketten werden aangeboden en scholieren een kijkje achter de schermen kregen. Op den duur kon het aantal SP’s oplopen tot 200 per jaar.

Tot op de dag van vandaag werkt het gezelschap aan het betrekken en verjongen van het publiek, hiervoor bestaat nu de afdeling Interactie & Inclusie.

1966 | Theater aan de Rijn

In het voorjaar van 1966 krijgt Theater een eigen zaal in het voormalige pand van de Volksuniversiteit in de Rijnstraat: Theater aan de Rijn…

1966 | Theater aan de Rijn

In het voorjaar van 1966 krijgt Theater een eigen zaal in het voormalige pand van de Volksuniversiteit aan Rijnstraat 42: Theater aan de Rijn. Het gezelschap kreeg niet alleen de beschikking over eigen decorateliers, repetitieruimtes en een kantine voor het personeel, maar ook over een kleine zaal. Een ruimte waarin niets vaststond, naast de wanden en de deuren. Voor kleine zaal producties hoefde niet meer, zoals daarvoor, uitgeweken worden naar de toneelzaal van de Arnhemse toneelschool. Theater aan de Rijn was iedere zondagavond geopend en jonge acteurs met regieambities experimenteerden er met modern repertoire. Om de omstandigheden voor discussies met het publiek te optimaliseren werd de kantine vanaf 1968 na afloop van de voorstellingen ook voor de toeschouwers opengesteld.

Tegenwoordig heeft Oostpool een eigen huis op een andere plek, maar de verbinding met het huidige Theater aan de Rijn is er nog steeds. Er wordt regelmatig samengewerkt zoals met de voorstelling Koekoeksnest.

1968

Beste mannelijke bijrol voor Peter van der Linden.

1968 | Beste mannelijke bijrol voor Peter van der Linden

Peter van der Linden wint de prijs voor beste mannelijke bijrol (Arlecchino) voor zijn rol van Signor Palmiro in Vanavond improviseren wij.

1969 | Aktie Tomaat

Wanneer studenten van de Amsterdamse Toneelschool en studenten dramaturgie in 1969 actievoerden tegen het theaterbestel, blijft het in Arnhem stil. Toneelgroep Theater en met name Hans Croiset hielden zich buiten de discussies…

1969 | Aktie Tomaat

Wanneer studenten van de Amsterdamse Toneelschool en studenten dramaturgie in 1969 actievoerden tegen het theaterbestel, blijft het in Arnhem stil. Toneelgroep Theater en met name Hans Croiset hielden zich buiten de discussies. Terwijl het Croiset was die jarenlang voor hervorming van het theaterbestel had gepleit. Croiset noemt achteraf dat hij zich bewust afzijdig heeft gehouden. Hij had weinig op met de activisten, hij vond dat ze veel schreeuwden maar weinig stand van zaken hadden. Nadat de acties waren opgeschort nam Croiset plaats in de commissie die namens de Vereniging van Nederlandse Theatergezelschappen een advies zou opstellen over hoe het nu verder moest.

1969

'Blijf zitten waar je zit'

1969

1969

Beste mannelijke hoofdrol voor Hans Tiemeier.

1969 | Beste mannelijke hoofdrol voor Hans Tiemeier

Hans Tiemeier wint de prijs voor beste mannelijke hoofdrol (Louis d’Or) voor zijn rol van Fallstaff in Hendrik IV.

1970 | Eerste gedemocratiseerde gezelschap

Toneelgroep Theater wordt het eerste gedemocratiseerde gezelschap in Nederland.

1970 | Eerste gedemocratiseerde gezelschap in Nederland

Toneelgroep Theater wordt het eerste gedemocratiseerde gezelschap in Nederland. Wat betekende dat de medewerkers meer inspraak kregen. Zo mochten medewerkers meebeslissen over de benoeming van acteurs, de zakelijk en artistieke leiding en repertoirekeus. Daarnaast werden functies benoemd voor specifieke termijnen.

1970

Regieprijs voor Theo Kling en beste vrouwelijk hoofdrol voor Christine Ewert.

1970 | Regieprijs voor Theo Kling en beste vrouwelijk hoofdrol voor Christine Ewert.

Theo Kling wint de regieprijs (Defrese prijs) voor de regie van Kaspar. Christine Ewert wint beste vrouwelijke hoofdrol (Theo d’Or) voor haar rol van Grusche Vnchnadze in Kaukasische Krijtkring.

 

Elise Hoomans

Wordt via het gedemocratiseerde beleid in 1971 samen met Karel Muller benoemd tot de artistieke leiding.

Elise Hoomans en Karel Muller

Via het gedemocratiseerde beleid werden in 1971 Elise Hoomans en dramaturg Karel Muller benoemd tot de artistieke leiding van Toneelgroep Theater.

Over de democratisering van het gezelschap en de betekenis daarvan voor het repertoire zegt Elise Hoomans het volgende: “Nu in ons structuurplan, is ieder lid van het gezelschap uiterst betrokken bij alles wat we doen. Nu is Theater echt een levend organisme. (…) We kunnen als toneel in deze tijd alleen overeind blijven als we gebruik maken van wezenlijke toneelvormen, als we voortdurend op zoek blijven naar de eigen elementaire, oeroude toneelmiddelen. Het eigen karakter van toneel moet de kern van ons werk zijn met oude, romantisch ideeën kunnen we niet meer aankomen die zijn al of worden nog rondom ons ontluisterd tegelijkertijd echter dreigen we ook weer heel kleinburgerlijk te worden.” Adri Laan, PM Nijmegen, oktober 1971

Karel Muller

Wordt via het gedemocratiseerde beleid in 1971 samen met Elise Hoomans benoemd tot de artistieke leiding.

Elise Hoomans en Karel Muller

Via het gedemocratiseerde beleid werden in 1971 Elise Hoomans en dramaturg Karel Muller benoemd tot de artistieke leiding van Toneelgroep Theater.

Over de democratisering van het gezelschap en de betekenis daarvan voor het repertoire zegt Elise Hoomans het volgende: “Nu in ons structuurplan, is ieder lid van het gezelschap uiterst betrokken bij alles wat we doen. Nu is Theater echt een levend organisme. (…) We kunnen als toneel in deze tijd alleen overeind blijven als we gebruik maken van wezenlijke toneelvormen, als we voortdurend op zoek blijven naar de eigen elementaire, oeroude toneelmiddelen. Het eigen karakter van toneel moet de kern van ons werk zijn met oude, romantisch ideeën kunnen we niet meer aankomen die zijn al of worden nog rondom ons ontluisterd tegelijkertijd echter dreigen we ook weer heel kleinburgerlijk te worden.” Adri Laan, PM Nijmegen, oktober 1971

1972

'Kwartet voor 2'

1972

1974 | Theater op school

De Speciale Programma’s groeien uit tot een educatieafdeling. Zo ontstaat ook ‘Theater op school’…

1974 | Theater op school

De Speciale Programma’s groeien uit tot een educatieafdeling. Zo ontstaat ook ‘Theater op school’. Dit waren spelprojecten van enkele weken opgezet vanuit de belevingswereld van de kinderen. De ideeën en gevoelens van kinderen werden speelbaar gemaakt met een slotmanifestatie als eindresultaat.

1974

Beste vrouwelijke en mannelijke bijrol voor Sjoukje Hooymaayer en Edmond Classen.

1974 | Beste vrouwelijke en mannelijke bijrol voor Sjoukje Hooymaayer en Edmond Classen

Sjoukje Hooymaayer wint de prijs voor beste vrouwelijke bijrol (Colombina) voor haar rol van de Butler in Kleine Alice. Edmond Classen wint de prijs voor beste manneljke bijrol (Arlecchino) voor zijn rol van Griffier Ligt in De gebroken kruik.

1975

'Wat een gekke man… en z’n vrouw dan?'

1975

1975

Beste vrouwelijke bijrol voor Josée Ruiter.

1975 | Beste vrouwelijke bijrol voor Josée Ruiter

Josée Ruiter wint de prijs voor beste vrouwelijke bijrol (Colombina) voor haar rol van Gravin Orsina in Emilia Galotti.

René Lobo

Voegt zich in 1977 zich bij de artistieke leiding naast Elise Hoomans en Karel Muller.

René Lobo

In 1977 voegt René Lobo zich bij de artistieke leiding naast Elise Hoomans en Karel Muller.

1977

'Victor of de kinderen aan de macht'

1977

1978 | Theater aan de Rijn en de schouwburg

Toneelgroep Theater gaat in de kleine zaal van Schouwburg Arnhem spelen en beëindigd daarmee de regelmatige bespeling van het eigen huis…

1978 | Theater aan de Rijn en de schouwburg

De kleine zaal van Arnhemse schouwburg opent en Theater gaat daar vooral spelen in plaats van in het eigen Theater aan de Rijn. Dit betekent een terugkeer naar de roots waar het gezelschap ooit begon met spelen en repeteren. Theater aan de Rijn wordt vanaf dan nog maar incidenteel gebruikt voor voorstellingen.

1978 | Toneelgroep Theater bestaat 25 jaar

Toneelgroep Theater bestaat 25 jaar, voor deze gelegenheid wordt er een documentaire over het gezelschap gemaakt…

1978 | Toneelgroep Theater bestaat 25 jaar

Toneelgroep Theater bestaat 25 jaar, voor deze gelegenheid wordt er een documentaire over het gezelschap gemaakt. Met beelden van Het buitenverblijf van Goldoni.

1978

Beste mannelijke hoofdrol en vrouwelijke bijrol voor Eric van der Donk en Bea Meulman.

1978 | Beste mannelijke hoofdrol en vrouwelijke bijrol voor Eric van der Donk en Bea Meulman

Eric van der Donk wint de prijs voor beste mannelijke hoofdrol (Louis, d’Or) voor zijn rol van Jerolimo in De Spaanse Brabander. Bea Meulman wint de prijs voor beste vrouwelijke bijrol (Colombina) voor haar rol van Patty in De gek.

1978

'Metamorfose'

1978

1979

Beste vrouwelijke bijrol voor Pauline van Rhenen.

1979 | Beste vrouwelijke bijrol voor Pauline van Rhenen

Pauline van Rhenen wint de prijs voor beste vrouwelijke bijrol (Colombina) voor haar rol van Vittoria in Het buitenverblijf.

Jochen Neuhaus

Neemt in 1979 samen met Ger Thijs de artistieke leiding over.

Jochen Neuhaus en Ger Thijs

In 1979 neemt Elise Hoomans na 25 jaar bij Theater, als actrice en als regisseur, afscheid. Jochen Neuhaus en Ger Thijs nemen de artistieke leiding over. Neuhaus en Thijs stappen af van het beleid om ‘moeilijke’ stukken te compenseren met geheide successen. Theater moet weer een eigen gezicht krijgen. Dit moet gebeuren door “vanuit het realisme als stijl betekenisvol toneel te brengen voor een zo breed mogelijk, niet gespecialiseerd publiek.”

 

Ger Thijs

Neemt in 1979 samen met Jochen Neuhaus de artistieke leiding over.

Jochen Neuhaus en Ger Thijs

In 1979 neemt Elise Hoomans na 25 jaar bij Theater, als actrice en als regisseur, afscheid. Jochen Neuhaus en Ger Thijs nemen de artistieke leiding over. Neuhaus en Thijs stappen af van het beleid om ‘moeilijke’ stukken te compenseren met geheide successen. Theater moet weer een eigen gezicht krijgen. Dit moet gebeuren door “vanuit het realisme als stijl betekenisvol toneel te brengen voor een zo breed mogelijk, niet gespecialiseerd publiek.”

1980

'In de jungle van de steden'

1980

1983

Beste vrouwelijke bijrol voor Do van Stek.

1983 | Beste vrouwelijke bijrol voor Do van Stek

Do van Stek wint de prijs voor beste vrouwelijke bijrol (Colombina) voor haar rol van Bibi in Een Sneeuw.

1982 | Tijd van bezuinigingen

In de jaren 80 was er sprake van een economische teruggang. Dit betekende dat er werd bezuinigd, voor het eerst ook op kunst en cultuur. Toneelgroep Theater moest 18 medewerkers ontslaan en bracht het aantal producties omlaag…

1982 | Tijd van bezuinigingen

In de jaren 80 was er sprake van een economische teruggang: de werkeloosheid liep sterk op en het financieringstekort van de overheid steeg. Dit betekende dat er werd bezuinigd, voor het eerst ook op kunst en cultuur. Een aantal kleinere gemeentes die Toneelgroep Theater steunden konden geen subsidie meer geven. Dit betekende dat er 18 medewerkers werden ontslagen binnen alle afdelingen. Theater op School verdween bij Toneelgroep Theater en moest zelfstandig worden, ook werd het aantal grote zaal producties teruggebracht van vier naar drie per jaar.

Gees Linnebank

Vormt in 1983 samen met Helmert Woudenberg de nieuwe artistieke leiding.

Gees Linnebank en Helmert Woudenberg

In 1983 was er sprake van een opvolgingsprobleem, er waren nog maar negen acteurs in vaste dienst. Gees Linnebank en Helmert Woudenberg – beide acteurs – werden naar voren geschoven als gemeenschappelijke leiding. Linnebank was in Amsterdam bezig met het opzetten van een acteurscollectief en – hoewel ze elkaar niet kenden – had Woudenberg erbij gevraagd. Het bestuur van Toneelgroep Theater sprong in op hun plannen en bracht hen samen als artistieke leiding van het gezelschap. Het tweetal kwam met in het acteurscollectief ontwikkelde ideeën naar Arnhem. Zij vonden dat regisseurs, concepten en dramaturgen te zwaar drukten op het theater en de plaats van de acteur werd vooropgesteld. Er werd gemikt op ’theater dat weer een belevenis is’; ’theatraal spektakel boven literaire ingetogenheid’.

Helmert Woudenberg

Vormt in 1983 samen met Gees Linnebank de nieuwe artistieke leiding.

Gees Linnebank en Helmert Woudenberg

In 1983 was er sprake van een opvolgingsprobleem, er waren nog maar negen acteurs in vaste dienst. Gees Linnebank en Helmert Woudenberg – beide acteurs – werden naar voren geschoven als gemeenschappelijke leiding. Linnebank was in Amsterdam bezig met het opzetten van een acteurscollectief en – hoewel ze elkaar niet kenden – had Woudenberg erbij gevraagd. Het bestuur van Toneelgroep Theater sprong in op hun plannen en bracht hen samen als artistieke leiding van het gezelschap. Het tweetal kwam met in het acteurscollectief ontwikkelde ideeën naar Arnhem. Zij vonden dat regisseurs, concepten en dramaturgen te zwaar drukten op het theater en de plaats van de acteur werd vooropgesteld. Er werd gemikt op ’theater dat weer een belevenis is’; ’theatraal spektakel boven literaire ingetogenheid’.

1985 | Samenwerking Introdans en Het Gelders Orkest

In 1985 komt de eerste samenwerking tussen Introdans, Het Gelders Orkest en Toneelgroep Theater tot stand, Aziza, Bodoera en de mooie danseres van Yedo

1985 | Samenwerking met Introdans en Het Gelders Orkest

In 1985 komt de eerste samenwerking tussen Introdans, Het Gelders Orkest en Toneelgroep Theater tot stand, Aziza, Bodoera en de mooie danseres van Yedo. Hierna volgen er samenwerkingen met Introdans in 2004, 2007 en vanaf 2013 ontstaat een regelmatige samenwerking binnen de jongerenvoorstellingen waarbij ook Het Gelders Orkest betrokken is.

1986-1987

'Toneelgroep Theater speelt in het seizoen 1986-1987'

1986

'Mijn broeders hoeder'

1986

1988

'De Nibelungen'

1988

1988 | Naamsverandering

De bezuinigingscrisis doet het gezelschap niet goed en leidt uiteindelijk tot het einde van het bestaan van het gezelschap onder de naam Toneelgroep Theater…

1988 | Naamsverandering

De bezuinigingscrisis doet het gezelschap niet goed en de bezoekersaantallen dalen gestaag, een fenomeen wat ook bij andere gezelschappen gevoeld wordt. Vanuit de overheid kwam de wens om meer te bezuinigingen en theater in de Randstad te concentreren. Dit betekende dat er een einde kwam aan de subsidies van de kleine gemeentes. Ook moesten de subsidies ‘eindig’ worden. Grote gezelschappen moesten blijven, maar ze moesten veranderbaar worden. De wethouder van cultuur wilde Toneelgroep Theater opheffen, de stad Arnhem en de provincie zwegen. Dit conflict werd tot de Raad van State uitgevochten, die de actie van de wethouder een daad van onbehoorlijk bestuur noemde. Desondanks hield ‘Toneelgroep Theater’ op te bestaan en kwam er een naamsverandering en doorstart.

Foto: Met De Nibelungen regisseert Helmert Woudenberg één van de laatste voorstellingen van Toneelgroep Theater en geeft commentaar op de wijze waarop Toneelgroep Theater terzijde is geschoven. In het stuk laat Woudenberg zien hoe de kunstenaar wordt vertrapt door de macht.

 

Theater van het Oosten

Als gevolg van de bezuinigingscrisis en het opheffen van Toneelgroep Theater kwamen er in Groningen, Arnhem en Eindhoven zogenaamde 'voorzieningen'. Dit waren plaatsen waar theater gemaakt kon worden, maar zonder vaste acteursgroep met alleen een productiekern waar per productie artistieke medewerkers aan werden verbonden. Eind 1987 werden alle vaste artistieke, productionele, technische en kantoormedewerkers van Toneelgroep Theater ontslagen, een aantal van de laatste drie categorieën kwam weer in dienst bij de nieuwe stichting Theater van het Oosten.

Agaath Witteman

Wordt in 1988 artistiek leider van het nieuwe Theater van het Oosten.

Agaath Witteman

Regisseur Agaath Witteman was vanaf de start in 1988 de nieuwe artistiek leider van Theater van het Oosten. Witteman was in 1984 medeoprichter van het theatergezelschap Persona geweest, een gezelschap dat theater maakte vanuit een vrouwelijke visie. Bij Theater van het Oosten regisseerde ze onder meer Nederlands repertoire en werd vooral bekend door haar interpretatie van Griekse tragedies. De periode onder artistieke leiding van Witteman had een feministische inslag. De artistieke doelstelling was om theater te maken dat uit de actualiteit voortkomt, zoekt naar antwoorden op vragen die spelen in de samenleving en het publiek een nieuwe blik op de wereld geeft.

1988 | Theater aan de Rijn weer in gebruik

Theater aan de Rijn wordt opgeknapt en in gebruik genomen om er weer voorstellingen te spelen…

1988 | Theater aan de Rijn weer in gebruik

Het opgeknapte Theater aan de Rijn wordt weer in gebruik genomen, Theater van het Oosten speelt er met name lunchpauzevoorstellingen. Vanaf 2000 zal het gezelschap er niet meer spelen, dit leidde uiteindelijk tot het Theater aan de Rijn zoals we dat nu kennen. Een podium en productiehuis, met focus op jonge makers en ontwikkeling. Theater a/d Rijn toont voorstellingen van experimentele theatermakers en beginnende gezelschappen en is een huis voor een nieuwe generatie makers.

1989

'Schrijf me in het zand'

1989

1989 | 'Schrijf me in het zand'

In 1989 wordt het stuk Schrijf me in het zand een groot succes…

1989 | 'Schrijf me in het zand'

In 1989 wordt het stuk Schrijf me in het zand, in regie van Agaath Witteman, een groot succes. De beladen voorstelling, in opdracht van Theater van het Oosten geschreven door Inez Dullemen, laat zien hoe incest verborgen kan blijven en tot wat voor gevolgen het kan leiden. Op de voorstelling werd geschokt gereageerd omdat het taboe incest in het middelpunt van de aandacht gezet werd.

1990

Beste vrouwelijke bijrol voor Yvonne van den Hurk.

1990 | Beste vrouwelijke bijrol voor Yvonne van den Hurk

Yvonne van den Hurk wint de prijs voor beste vrouwelijke bijrol (Colombina) voor haar rol van Anne in Schrijf me in het zand.

 

1989

'Een zekere onrust'

1989

1991

'De smekelingen'

1991

Leonard Frank

Wordt in 1992 artistiek leider van Theater van het Oosten.

Leonard Frank

Voor zijn aanstelling bij Theater van het Oosten was Leonard Frank oprichter en 15 jaar lang artistiek leider van het gezelschap Toneelgroep Baal. Daar maakte hij avant-garde en politiek geëngageerd theater.

In 1992 wordt Leonard Frank artistiek leider van Theater van het Oosten. Franks interesse ging uit naar de Joodse geschiedenis en dat was zichtbaar in zijn werk. Over zijn doelstellingen zei Frank zelf: ‘Ik wil met Theater van het Oosten meer inzicht geven in de cultuur-historische waarde van het theater: van de Grieken tot de 20ste eeuw.’

 

1997

'Als de bladeren in Vallombrosa'

1997

2000

'Van de brug af gezien'

2000

2000 | 'Van de brug af gezien'

De laatste voorstelling van het gezelschap onder de naam Theater van het Oosten is Van de brug af gezien…

2000 | 'Van de brug af gezien'

De laatste voorstelling van het gezelschap onder de naam Theater van het Oosten is Van de brug af gezien, in regie van Leonard Frank. Omroep Gelderland maakte een reportage van het repetitieproces. In 2010 wordt het stuk door Toneelgroep Oostpool nogmaals opgevoerd in regie van Erik Whien.

under construction

Aan dit deel van de tijdlijn wordt nog gewerkt.

Disclaimer

Theater Oostpool wil met deze tijdlijn een beeld schetsen van zijn rijke historie. We hebben niet de ambitie, nog de middelen om compleet te zijn. Tevens heeft Theater Oostpool zijn uiterste best gedaan om bronnen en rechthebbenden van beeldmateriaal dat wordt gebruikt te achterhalen. De rechthebbenden van het beeldmateriaal worden getoond onder de foto wanneer u er op klikt. Mocht u onverhoopt een fout ontdekken of een grote omissie zien, of wanneer desondanks beeldmateriaal wordt getoond waarvan u (mede-)rechthebbende bent en voor het gebruik waarvan u geen toestemming hebt verleend, dan kunt u contact opnemen met de afdeling Marketing en Communicatie.

Terug